Zawód: afrykański filmowiec

Wrocławską edycję tegorocznej Afrykamery otworzył burkiński film "Ouaga Paradiso". Jest to dokument o tym, że bycie afrykańskim filmowcem to ciężki kawałek chleba - jeśli przynosi kokosy, to chyba niestety tylko dosłownie. Na szczęście jest wciąż wielu, których to nie zraża.

To, że film powstał w Burkina Faso, nie jest przypadkiem. W stolicy tego kraju Wagadugu odbywa się bowiem co dwa lata najważniejszy na kontynencie festiwal filmowy Fespaco. Film nawiązuje do niego przez cały czas trwania.

Fespaco powstało 42 lata temu, w tym roku była jego 22-ga edycja. To olbrzymi festiwal, który odwiedza ponad 200 tys. ludzi zjeżdżających z całej Afryki (i nie tylko). W czasie tegorocznej edycji wyświetlono na nim prawie 200 filmów. Jego oprawa jest iście canneńska - czerwone dywany, lokalni celebryci i oficjele - ale rozmach większy. Rozdanie nagród odbyło się na wielkim stadionie i połączone było z występami grup teatralnych i muzycznych.

Nie dajcie się jednak zwieść temu wagaduskiemu rajowi (Ouaga Paradiso). Robienie filmów w Afryce nie jest proste. Brakuje oczywiście przede wszystkim pieniędzy i infrastruktury. Na przykład w całym Burkina Faso czynna jest jedna sala kinowa (w stolicy kraju); inne stoją niewykorzystane i niszczeją.

Film pokazuje, jak trudno jest być afrykańskim filmowcem, skupiając się na losach czwórki burkińskich reżyserów, znajdujących się na różnych etapach kariery, od reżysera o uznanej pozycji, po planującą dopiero swój debiut dokumentalistkę. Z punktu widzenia czysto filmowego nie jest to żadne arcydzieło, nie dość, że dokument zrobiony jest w sposób bardzo konwencjonalny, to jeszcze w dodatku ma sporo mankamentów technicznych: kiepskie oświetlenie (w przypadku zdjęć we wnętrzach całość pokoju zalewała czerń, z której wybijały się tylko białe oczy i zęby rozmówców), słaby montaż. Ale to nie takie ważne, bo przecież nie dla celów artystycznych oglądamy taki film, lecz po to, by dowiedzieć się czegoś o afrykańskim przemyśle filmowym.

Oglądając "Ouaga Paradiso" myślałem o tym, jak ciężki start ma afrykańska kinematografia w porównaniu np. z taką amerykańską (myślę, że mówienie o "starcie" ma wciąż sens, bo kino to jest ciągle raczej słabo rozwinięte). Gdy na początku XX wieku rozwijał się przemysł filmowy w USA do dyspozycji była infrastruktura (pierwsze kinetoskopy lokowane były w salonach penny arcade, czyli rodzaju mikroskopijnych parków rozrywki, oraz w wodewilach), silna tradycja teatralna (skąd pochodzili reżyserzy i aktorzy), no i oczywiście kapitał. W Afryce nie ma ani tradycji, ani kapitału, wszystko trzeba więc tworzyć od zera.

Nie byłoby to rzecz jasna możliwe bez pasji. Nie dość, że zawód jest słabo opłacany, to i raczej mało poważany. Jeden z bohaterów śmieje się, że jak ludzie słyszą "filmowiec", to myślą: nierób, włóczęga i pijak. Na szczęście nie brakuje wciąż takich, którzy chcą to robić. Z różnych zresztą powodów. Na przykład po to, żeby opowiedzieć o ważnym problemie społecznym. Jak dokumentalistka, która stara się namówić na wypowiedzi przed kamerą wykluczone społecznie kobiety, cierpiące na chorobę nietrzymania kału (będącą efektem powikłań przy porodzie). Albo po to, żeby móc później pokazać swój film w rodzinnej wsi (scena przywodząca na myśl "Kiniarzy z Kalkuty" Fidyka).

"Ouaga Paradiso" jest filmem niedokończonym, pełna wersja ma być gotowa na przyszłoroczną Afrykamerę. Pomyślałem sobie, że to niezła metafora, bo kino afrykańskie jest całe takie "niedokończone" - z niedoróbkami, problemami, ciągłą walką o fundusze. Trzymam kciuki, żeby się rozwijało, bo wierzę, że będzie różnorodne i fascynujące. Tak jak różnorodny i fascynujący jest cały kontynent.